Kur kryetari i Kuvendit, Afrim Gashi, bashkë me përfaqësues të komunitetit boshnjak, mbajtën lutje për viktimat e gjenocidit të Srebrenicës brenda Parlamentit, reagimet e partive maqedonase ishin të menjëhershme dhe të ashpra. VMRO-DPMNE dhe LSDM e cilësuan veprimin si shkelje të Kushtetutës dhe të parimit të shtetit laik. U fol për përgjegjësi, për cenim të sekularizmit dhe për abuzim të institucioneve shtetërore. Por sot, kur në oborrin e Ministrisë së Punëve të Brendshme u shfaqën rituale fetare mbi automjete zyrtare policore, zëri i këtyre partive pothuajse nuk dëgjohet, ndërsa reaguan vetëm partitë shqiptare. Ky kontrast ngre pikëpyetje serioze për standardet e dyfishta në mbrojtjen e sekularizmit, raporton Portalb.mk.
Reagime të ashpra për lutjet në Kuvend
Pas lutjes në Kuvend, VMRO-DPMNE deklaroi se Parlamenti nuk është dhe nuk duhet të jetë vend për rituale fetare, duke theksuar se Maqedonia e Veriut është shtet laik i përcaktuar qartë me Kushtetutë. Sipas tyre, ngjarja për përkujtimin e gjenocidit të Srebrenicës u “keqpërdor” për qëllime politike dhe nuk shprehu respekt të vërtetë për viktimat.
“Ne i respektojmë të gjitha fetë dhe ritualet fetare. Megjithatë, dëshirojmë të theksojmë se Parlamenti nuk është dhe nuk duhet të jetë vend për organizimin e asnjë rituali fetar, sepse Maqedonia është përcaktuar qartë me Kushtetutë si shtet laik. Në vendin tonë, nuk ka vend për rituale fetare në institucionet shtetërore, as shteti nuk ka të drejtë të ndërhyjë në punën e bashkësive fetare. Lidhur me ngjarjen që përkujtoi gjenocidin në Srebrenicë, ku njëri nga pjesëmarrësit e keqpërdori ftesën dhe organizoi një lutje islame në këtë institucion shtetëror, shprehim dënimin tonë më të fortë”, tha atëkohë VMRO-DPMNE.
Edhe LSDM-ja opozitare reagoi ashpër, duke akuzuar drejtpërdrejt kryetarin e Kuvendit, Afrim Gashi, për shkelje të laicitetit të shtetit dhe mosrespektim të Kushtetutës. Partia kërkoi veprim nga institucionet kompetente dhe mbajtjen e përgjegjësisë për këtë rast.
“Afrim Gashi shkeli laicitetin e shtetit, kjo është gjithashtu mosrespektim i Kushtetutës. Ritet fetare nuk kanë vend në Parlamentin e Maqedonisë ose në asnjë institucion shtetëror. Kryetari i Parlamentit, Afrim Gashi, përndryshe partner i koalicionit të VMRO-DPMNE-së, me këtë hap shkeli laicitetin e shtetit, kjo është një mosrespektim i Kushtetutës. U bëjmë thirrje institucioneve kompetente të veprojnë dhe që ky rast të mbahet përgjegjës”, tha LSDM.
Ndaj Gashit, madje u ngrit iniciativë për interpelancë nga partia e “Majta“. Në argumentimin për interpelancën në kuvendin e Maqedonisë së Veriut ndër të tjera thuhej, se kryeparlamentari Afrim Gashi ka punuar në mënyrë joprofesionale, antikushtetuese dhe ka prekur laicitetin e shtetit, sepse ka lejuar kryerjen e riteve fetare në njërën nga seancat e komisionit. Kjo iniciativë u ngrit më së shumti edhe pas incidentit me Presidenten e Kosovës Vjosa Osmani në Aeroportin Ndërkombëtar të Shkupit që ndodhi më 1 gusht 2024.
Heshtje për ritualin në MPB
Në kontrast të plotë me këto reagime, disa muaj më vonë në publik u shpërndanë fotografi nga ambientet e Ministrisë së Punëve të Brendshme, ku shihet një prift duke kryer ritual fetar dhe duke “bekuar” automjete zyrtare policore, me praninë e zyrtarëve të policisë. Ndryshe nga rasti i Kuvendit, ky veprim ndodhi në një institucion të sigurisë publike dhe mbi mjete shtetërore.
Megjithatë, nga VMRO-DPMNE dhe LSDM nuk pati reagim fare, as akuza për shkelje të Kushtetutës dhe as thirrje për përgjegjësi politike. Reagimi institucional u kufizua në një njoftim të MPB-së se Departamenti për Kontroll të Brendshëm po shqyrton rastin.
Zhvendosja e roleve politike në mbrojtjen e sekularizmit
Kjo situatë tregon edhe një zhvendosje të dukshme të roleve politike në debatet për sekularizmin. Në rastin e lutjes në Kuvend, ishin partitë maqedonase ato që reaguan me tone të ashpra, duke u pozicionuar si mbrojtëse të rendit kushtetues dhe shtetit laik, ndërsa partitë shqiptare u vunë në pozitë mbrojtëse ose heshtëse.
Sot, në rastin e ritualit fetar në ambientet e Ministrisë së Punëve të Brendshme, rolet janë përmbysur: partitë maqedonase nuk reagojnë, ndërsa partitë shqiptare, dalin në mbrojtje të parimit të sekularizmit dhe neutralitetit të institucioneve shtetërore. Kjo përmbysje e qëndrimeve forcon përshtypjen se debati për laicitetin nuk udhëhiqet nga parime të qëndrueshme kushtetuese, por nga interesa politike dhe pozicionime momentale.
BDI e cilësoi ritualin fetar mbi automjetet e policisë si shkelje të hapur të parimit të shtetit sekular. Sipas kësaj partie, përdorimi i hapësirave dhe mjeteve shtetërore për rituale të një feje të caktuar krijon ndjenjë përjashtimi dhe cenon barazinë etnike dhe fetare.
“Bashkimi Demokratik për Integrim shpreh shqetësim të thellë dhe reagon fuqishëm ndaj fotografive të publikuara nga ambientet e Ministrisë së Punëve të Brendshme, ku shihet kryerja e një riti fetar të një konfesioni mbi automjete zyrtare policore. Kjo nuk është “traditë”. Kjo është shkelje e hapur e parimit të shtetit sekular. Riti nuk është kryer në hapësirë private apo objekt fetar, por në oborrin e policisë, mbi mjete zyrtare të shtetit, brenda një institucioni të sigurisë publike. Një veprim i tillë është plotësisht i papranueshëm në një shtet që me Kushtetutë është sekular dhe me realitet multietnik e multikonfesional”, thanë nga BDI.
BDI paralajmëroi se policia duhet të jetë neutrale dhe në shërbim të të gjithë qytetarëve, pa identifikim fetar, duke kërkuar sqarim publik dhe përgjegjësi institucionale për zyrtarët që kanë lejuar këtë veprim.
Edhe Flakron Bexheti nga Aleanca për Shqiptarët, reagoi ndaj këtij rasti duke thënë se Maqedonia e Veriut është shtet sekular dhe çdo veprim që krijon përshtypjen e përzierjes së fesë me institucionet shtetërore është i papranueshëm dhe antikushtetues.
Sekularizmi si mjet politik
Krahasimi mes dy rasteve nxjerr në pah një problem më të thellë: sekularizmi po zbatohet në mënyrë selektive. Në një shtet multietnik dhe multikonfesional, ky standard i dyfishtë rrezikon të minojë besimin e qytetarëve në neutralitetin e institucioneve dhe në barazinë para Kushtetutës. Sekularizmi nuk mund të jetë parim që zbatohet sipas nevojës politike, por vlerë që respektohet njësoj për të gjithë.
Kushtetuta e Republikës së Maqedonisë së Veriut e përcakton qartë ndarjen mes shtetit dhe bashkësive fetare. Sipas nenit 19, të gjitha komunitetet fetare janë të ndara nga shteti dhe të barabarta para ligjit, çka nënkupton se institucionet shtetërore duhet të mbeten neutrale ndaj besimit fetar dhe të mos identifikohen me asnjë fe.
Neni 19 i Kushtetutës thotë:
- “Liria e besimit fetar është e garantuar. E drejta për të shprehur besimin lirshëm dhe publikisht, individualisht ose me të tjerët është e garantuar.”
- “Kisha Ortodokse Maqedonase, si dhe komuniteti islam fetar në Maqedoni, Kisha Katolike, Kisha Metodiste Ungjillore, Komuniteti Hebre dhe komunitete e grupe të tjera fetare janë të ndara nga shteti dhe të barabarta para ligjit.”
Në këtë kontekst, reagimet e ashpra ndaj lutjes në Kuvend, të justifikuara me mbrojtjen e parimit të shtetit laik, bien në kontrast me mungesën e reagimeve politike ndaj ritualit fetar të kryer mbi automjete zyrtare të policisë në ambientet e Ministrisë së Punëve të Brendshme. Në të dy rastet bëhet fjalë për përdorim të hapësirave shtetërore për veprime fetare.
Zbatimi i parimit të sekularizmit nuk mund të jetë selektiv. Nëse ligji dhe Kushtetuta interpretohen si ndalesë për ritualet fetare në Kuvend, atëherë i njëjti standard duhet të vlejë edhe për institucionet e tjera shtetërore, përfshirë organet e sigurisë publike. Përndryshe, krijohet perceptimi i standardeve të dyfishta në zbatimin e Kushtetutës, ku sekularizmi mbrohet vetëm në raste të caktuara, duke e zhveshur atë nga funksioni i tij ligjor dhe barazues.
