Hulumtuesja e Tribunalit të Hagës për ish-Jugosllavi, Nevenka Tromp, vlerëson se dëshmitë e dëshmitarëve të nivelit të lartë të thirrur nga mbrojtja në procesin ndaj Hashim Thaçit dhe të tjerëve në Dhomat e Specializuara në Hagë, kanë pasur një qëllim të qartë: të dëshmojnë mungesën e qëllimit kriminal të të akuzuarve, raporton KosovaPress.
Sipas Tromp, zgjedhja e emrave me peshë diplomatike e ushtarake nuk ishte rastësi, por pjesë e një strategjie të mirëllogaritur të mbrojtjes për të goditur elementin kyç të aktakuzës – “mens rea”, pra qëllimin kriminal.
Dëshmitari i parë ishte James Rubin, ish-ndihmës sekretari amerikan i Shtetit. Pas tij ka dëshmuar ish-këshilltari ligjor i delegacionit shqiptar në Rambuje, Paul Ëilliams. Në Dhomat e Specializuara në Hagë ka dëshmuar edhe ish-këshilltari politik i komandantit të lartë të NATO-s, Ëesley Clark, John Steëart Duncan. Më pas, James Peter Covey, i cili ishte zëvendës i përfaqësuesit të OKB-së në Kosovë, Bernard Kouchner. Në mbrojtje të Thaçit dëshmoi edhe ish-diplomati amerikan. Christopher Hill e Michael Durkee në cilësinë e ish-këshilltarit politik të Wesley Clark.
Një nga dëshmitë më kryesore ka qenë edhe ajo e gjeneralit Wesley Clark.
Hulumtuesja e Tribunalit të Hagës për ish-Jugosllavi, Nevenka Tromp për KosovaPress flet për rëndësinë e këtyre dëshmive në këtë proces gjyqësor.
“Çfarë mund të them nga numri dhe sfondi i dëshmitarëve të mbrojtjes është se është shumë e qartë që të akuzuarit zgjedhën dy nga të akuzuarit kryesorë, Kadri Veseli dhe Hashim Thaçi, të shkojnë për dëshmitarë të nivelit të lartë, që mund të dëshmonin për qëllimin e tyre, pra mungesën e qëllimit kriminal. Dhe pse është e rëndësishme? Në rastet penale, të dyja palët, duke filluar me prokurorinë, duhet të sjellin prova mbi aktet kriminale, që quhen prova ‘actus reus’, çfarë krimesh ndodhën, janë të provuara, si provohen. Dhe sapo të kesh një krim, duhet të shihet kush e bëri dhe pse. Të akuzuarit e bënë, dhe kjo quhet prova e qëllimit kriminal ose ‘mens rea’. Mbrojtja vendosi të mos sfidojë nëse krimet ndodhën apo jo; ata pranuan se krimet ndodhën në Kosovë, por duke zgjedhur dëshmitarët e mbrojtjes, ata theksojnë se nuk kishin qëllim kriminal dhe nuk janë përgjegjës për krimet që mund të kishin ndodhur siç thuhet në aktakuzë. Kjo është një mënyrë shumë e mençur për të prezantuar provat e mbrojtjes”, shton Tromp për KosovaPress.
Ndër tjera, Tromp flet për pritjet nga vendimi që pritet të shqiptohet, ani pse pohon se është vështirë të dihet.
“Sistemi i drejtësisë është interesant sepse vendimi i instancës së parë mund të apelohet nga të dyja palët. Nëse vendimi është lirimi, prokuroria mund të apelojë dhe hyjmë në pjesën e ankimimit të gjyqit. Nëse vendimi i instancës së parë jepet vitin tjetër [vitin 2026], nëse lirohen ose nëse gjenden fajtorë, mund të presim që të paktën disa pjesë të prokurorisë ose mbrojtjes të apelojnë vendimin. Ka disa skenarë: të lirohen të gjithë pa apel, gjë që është e vështirë, të lirohen por prokuroria apelon, ose të gjenden fajtorë dhe të dyja palët apelojnë. Kështu, probabiliteti i lirimit pa apel është rreth 20 për qind, lirimi me apel nga prokuroria rreth 40 për qind, dhe gjykimi me apel nga të dyja palët 40%. Në këtë mënyrë, tregohet se sa e vështirë do të ishte të bëhej një bast për rezultatin”, deklaron ajo.
Derisa flet për rëndësinë e fundit të këtij gjyqi të madh, Tromp përmend edhe Tribunalin Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë. Ajo thotë se TPNJ nuk konstatoi asnjëherë se “shqiptarët kishin themeluar ndërmarrje të përbashkët kriminale me qëllim që të dëmtojnë serbër’
“Pse ky vendim do të kishte rëndësi më të madhe se thjesht rezultati ligjor për këta katër të akuzuar është kjo: Lufta e Kosovës ishte objekt i përcaktimit ligjor në Tribunalin e Jugosllavisë, i quajtur TPNJ, Tribunali Ndërkombëtar Penal për Jugosllavi. Në atë tribunal, ndryshe nga Dhomat Speciale të Kosovës për konfliktin e Kosovës, të dyja palët u akuzuan, pala serbe dhe pala kosovaro-shqiptare, pra udhëheqësit, gjithsej gjashtë prej tyre, u gjykuan në dy procese të ndryshme: rasti Haradinaj et al. dhe rasti Fatmir Limaj. Nga pala serbe, Slobodan Milosheviq u aktakuzua, po ashtu Vlajko Stojiljkoviq dhe Vlastimir Dordeviq në procese të ndara, ndërsa në rastin Milutinoviq et al. ishin pesë të pandehur. Millosheviq vdiq gjatë gjykimit. Milutinoviq, president i Serbisë në atë kohë, u shpall i pafajshëm. Të gjithë të pandehurit e tjerë serbë, të akuzuar për krime në Kosovë, u shpallën fajtorë dhe u dënuan me dënime shumë të larta me burg, mbi 20 vjet…TPNJ nuk konstatoi kurrë se kosovarët shqiptarë kishin formuar një ndërmarrje të përbashkët kriminale me qëllim të përbashkët për t’i dëmtuar serbët. Krimi i këtij të pandehuri të vetëm u cilësua si incident i izoluar. Pra, TPNJ në mënyrë absolutisht të qartë tregoi se ishte në gjendje të bënte dallimin ndërmjet agresorit – forcave serbe dhe jugosllave të sigurisë që kryen krime kundër popullsisë civile në Kosovë në periudhën 1998–1999 – dhe faktit se kosovarët shqiptarë u vetë-organizuan për t’u mbrojtur dhe se gjatë këtij procesi individë të caktuar kryen krime”, shprehet ajo ndër tjera.
Ajo flet për pasojat e mëdha që do të kishte shteti dhe historia e pastër e luftës çlirimare nëse Gjykata Speciale do të mbështeste akuzën e prokurorisë se katërshja e UÇK-së ishin pjesë e një “ndërmarrjeje të përbashkët kriminale”.
“Ajo që Dhomat e Specializuara të Kosovës mund të bëjnë me aktgjykimin e tyre vitin e ardhshëm në rastin Thaçi dhe të tjerët është, për shembull, të përcaktojnë se kosovarët shqiptarë të organizuar në UÇK ishin pjesë e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale. Kjo do ta barazonte historikisht dhe politikisht rolin e tyre me rolin e forcave serbe të sigurisë. Dhe të gjithë ju në Kosovë, edhe nëse i përkisni brezit të ri të lindur pas vitit 1999, jeni rritur me rrëfime për luftën. Ju vetë e dini se kjo nuk mund të jetë e vërtetë. E megjithatë, kjo gjykatë mund t’jua imponojë një narrativë të tillë juve dhe pjesës tjetër të botës. Kjo do të ketë jehonë në narrativat politike dhe historike, sepse pala serbe nuk do të humbasë kohë për ta përfshirë këtë në versionet e saj të së kaluarës, me qëllim që ta shfajësojë veten dhe t’i relativizojë krimet e saj. Krimet do të relativizohen duke u krahasuar me krimet e forcave kosovaro-shqiptare, si UÇK-ja; por çdo grup i vetë-organizuar i kosovarëve shqiptarë që mbrojti shtëpitë, fshatrat, rrugët dhe familjet e veta, do të futeshin në këtë ekuacion. Pikërisht për këtë arsye, kjo gjykatë – Dhomat e Specializuara të Kosovës – duhet të merret shumë seriozisht përtej fatit dhe asaj që po u ndodh individëve. Ajo do të ndikojë në kualifikimin e luftës suaj çlirimtare dhe të lirisë suaj, ashtu siç e njihni”, përfundon ajo.
Gjatë vitit të kaluar në Prishtinë, Hagë, Tiranë, Strasburg e Shkup, me mijëra shqiptarë protestuan me thirrje “Drejtësi për Çlirimtarët”. Një tjetër protestë do të organizohet më 17 shkurt në mbrojtje të ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Me moton “Drejtësi, jo politikë” do të protestohet në sheshin “Skënderbeu” në Prishtinë në përvjetorin e 18-të të shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, raporton KosovaPress.
Kjo protestë kësaj radhe organizohet nga organizata “Liria ka emër”, e cila pret që të ketë pjesëmarrje masive.
Ish-eprorët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi e Rexhep Selimi ndodhen në paraburgim në Hagë prej nëntorit të vitit 2020. Gjykimi ndaj tyre ka nisur më 3 prill 2023 – gati tri vjet pas konfirmimit të aktakuzës prej kur ish-krerët e UÇK-së mbahen në qendrën e paraburgimit në Hagë.
Zyra e Prokurorit të Specializuar e cila i ngarkon ish-krerët e UÇK-së me përgjegjësi për krime të pretenduara të luftës, pati sjell rreth 125 dëshmitarë, ndërkaq është mbështetur në mbi 100 dëshmi me shkrim. /Kosovapress
